User Tools

Site Tools


101-turfan-la-gi

Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

101-turfan-la-gi [2018/11/07 17:14] (current)
Line 1: Line 1:
 +<​HTML><​br><​div id="​mw-content-text"​ lang="​vi"​ dir="​ltr"><​div class="​mw-parser-output"><​p><​b>​Địa khu Turfan</​b>​ (giản thể: <span lang="​zh-Hans">​吐鲁番地区</​span>;​ phồn thể: <span lang="​zh-Hant">​吐魯番地區</​span>;​ Hán-Việt:​ <span lang="​vi"><​b>​Thổ Lỗ Phiên</​b>​ địa khu</​span>;​ bính âm: <​i><​span lang="​zh-Latn-pinyin">​Tǔlǔfān Dìqū</​span></​i>;​ Uyghur: <span lang="​ug"​ style="​font-size:​135%">​تۇرپان ۋىلايىتى‎</​span>,​ ULY: <​em>​Turpan Wilayiti</​em>,​ UPNY: <​em>​Turpan Vilayiti</​em><​sup>?</​sup>​) là một địa khu thuộc Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Địa khu này có diện tích 69.324 km²,​ dân số 570.000 người (2003). Địa khu Turfan rộng khoảng 240 km theo chiều bắc-nam, rộng khoảng 300 km theo chiều đông-tây,​ và có 2085 km² có độ cao dưới mực nước biển (bồn địa Turfan). Thủ phủ của địa khu là thành phố Turfan, cách Urumqi khoảng 183 km.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Lịch_sử">​Lịch sử</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Turpan từ lâu đã là trung tâm của một ốc đảo màu mỡ (nước được cung cấp bởi hệ thống kênh karez) và một trung tâm thương Korla và Yanqi. Tên Turfan được sử dụng từ cuối thời Trung Cổ,  phổ biến trong thời kỳ hậu-Mông Cổ. Các trung tâm của khu vực đã di chuyển một số lần, từ Yar-Khoto (Jiaohe, 10 km về phía tây của Turpan hiện tại) đến Qocho (Cao Xương, 30 km về phía đông nam của Turpan), và Turpan bây giờ. Trong lịch sử, nhiều khu định cư trong khu vực đã có một số tên khác nhau đã được dùng, Turpan / Turfan / Tulufan là một ví dụ. Những nơi khác gồm Jushi / Gushi, Cao Xương / Qocho / Karakhoja, và Jiaohe / Yarkhoto.
 +</​p><​p>​Korla,​ Kucha, và Turfan là nơi sinh sống của người Tocharians.
 +</​p><​p>​Các dân tộc của vương quốc Jushi Gần và Xa có liên quan chặt chẽ. Ban đầu là một vương quốc gọi là Gushi, mà Trung Quốc đã xâm chiếm vào 107 TCN. Người Trung quốc chia nó thành hai vương quốc vào 60 TCN. Trong thời kỳ nhà Hán, thành phố sang tay nhiều lần giữa Hung Nô và Hán, xen kẽ với những khoảng thời gian độc lập ngắn. Jushi Gần ở gần với ốc đảoTurpan,​ trong khi Jushi Xa ở về phía bắc gần dãy núi Jimasa hiện đại.
 +</​p><​p>​Sau sự sụp đổ của nhà Hán năm 220, khu vực này hầu như độc lập nhưng chư hầu của nhiều triều đại khác nhau. Cho đến thế kỷ thứ 5, thủ đô của vương quốc này là Jiaohe (hiện đại Yarghul 16 km (9,9 mi) về phía tây Turpan). [8]
 +</​p><​p>​Nhiều người Hán cùng với người Sogdians định cư tại Turfan trong thời kỳ hậu Hán. Chữ Trung Quốc thống trị Turfan trong con mắt của người Sogdians. Tiếng Kuchean của các cư dân nguyên thủy trước khi người Trung Quốc và Sogdian tràn vào. Các bằng chứng cổ xưa nhất của chữ Trung Quốc đã được tìm thấy ở Turfan từ một tài liệu niên đại 273 AD. [9]
 +</​p><​p>​Từ 487-541 AD, Turpan là một vương quốc độc lập cai trị bởi một bộ tộc Turkic mà người Trung Hoa gọi là Tiele. Người Nhu Nhiên đánh bại Tiele và chinh phục Turpan, nhưng ngay sau đó Nhu Nhiên đã bị phá hủy bởi các Göktürks.
 +</p>
 +<table class="​wikitable"​ style="​font-size:​90%;"​ align="​center"><​tbody><​tr><​td colspan="​9"​ align="​center"><​img alt="​Turpan mcp.png"​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​2/​27/​Turpan_mcp.png/​300px-Turpan_mcp.png"​ width="​300"​ height="​221"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​2/​27/​Turpan_mcp.png/​450px-Turpan_mcp.png 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​2/​27/​Turpan_mcp.png 2x" data-file-width="​464"​ data-file-height="​342"/>​
 +</​td></​tr><​tr><​th>#​
 +</th>
 +<​th>​Tên
 +</th>
 +<​th>​chữ Hán
 +</th>
 +<​th>​Bính âm Hán ngữ
 +</th>
 +<​th>​tiếng Duy Ngô Nhĩ
 +</th>
 +<​th>​Chuyển tự Latinh Duy Ngô Nhĩ
 +</th>
 +<​th>​Dân số <span style="​font-size:​85%;">​(2010)</​span>​
 +</th>
 +<​th>​Diện tích (km²)
 +</th>
 +<​th>​Mật độ (/km²)
 +</​th></​tr><​tr><​td>​1
 +</td>
 +<​td>​Thành phố Turfan (Thổ Lỗ Phiên)
 +</td>
 +<​td>​吐鲁番市
 +</td>
 +<​td>​Tǔlǔfān Shì
 +</td>
 +<​td>​تۇرپان شەھىرى
 +</td>
 +<​td>​Turpan Shehiri
 +</td>
 +<​td>​273.385
 +</td>
 +<​td>​13.690
 +</td>
 +<​td>​19,​96
 +</​td></​tr><​tr><​td>​2
 +</td>
 +<​td>​Huyện Piqan (Thiện Thiện)
 +</td>
 +<​td>​鄯善县
 +</td>
 +<​td>​Shànshàn Xiàn
 +</td>
 +<​td>​پىچان ناھىيىسى
 +</td>
 +<​td>​Pichan Nahiyisi
 +</td>
 +<​td>​231.297
 +</td>
 +<​td>​39.759
 +</td>
 +<​td>​5,​81
 +</​td></​tr><​tr><​td>​3
 +</td>
 +<​td>​Huyện Toksun (Thác Khắc Tốn)
 +</td>
 +<​td>​托克逊县
 +</td>
 +<​td>​Tuōkèxùn Xiàn
 +</td>
 +<​td>​توقسۇن ناھىيىسى
 +</td>
 +<​td>​Toqsun Nahiyisi
 +</td>
 +<​td>​118.221
 +</td>
 +<​td>​16.171
 +</td>
 +<​td>​7,​31
 +</​td></​tr></​tbody></​table><​table class="​prettytable"><​tbody><​tr class="​hintergrundfarbe5"><​th>​Dân tộc
 +</th>
 +<​th>​Nhân khẩu (2000)
 +</th>
 +<​th>​Tỷ lệ
 +</​th></​tr><​tr><​td>​Duy Ngô Nhĩ
 +</td>
 +<​td>​385.546
 +</td>
 +<​td>​70,​01%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Hán
 +</td>
 +<​td>​128.313
 +</td>
 +<​td>​23,​3%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Hồi
 +</td>
 +<​td>​35.140
 +</td>
 +<​td>​6,​38%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Kazakh
 +</td>
 +<​td>​321
 +</td>
 +<​td>​0,​06%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Thổ Gia
 +</td>
 +<​td>​274
 +</td>
 +<​td>​0,​05%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Mãn
 +</td>
 +<​td>​254
 +</td>
 +<​td>​0,​04%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Mông Cổ
 +</td>
 +<​td>​158
 +</td>
 +<​td>​0,​03%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Thổ
 +</td>
 +<​td>​154
 +</td>
 +<​td>​0,​03%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Tạng
 +</td>
 +<​td>​105
 +</td>
 +<​td>​0,​02%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Miêu
 +</td>
 +<​td>​98
 +</td>
 +<​td>​0,​02%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Choang
 +</td>
 +<​td>​88
 +</td>
 +<​td>​0,​02%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Đông Hương
 +</td>
 +<​td>​79
 +</td>
 +<​td>​0,​01%
 +</​td></​tr><​tr><​td>​Khác
 +</td>
 +<​td>​201
 +</td>
 +<​td>​0,​04%
 +</​td></​tr></​tbody></​table>​
  
 +<​p>​Bản mẫu:Sơ khai Uyghur
 +</p>
 +<table class="​navbox"​ style="​border-spacing:​0"><​tbody><​tr><​td style="​padding:​2px"><​table class="​nowraplinks collapsible autocollapse navbox-inner"​ style="​border-spacing:​0;​background:​transparent;​color:​inherit"><​tbody><​tr><​th scope="​col"​ class="​navbox-title"​ colspan="​3"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​td class="​navbox-abovebelow"​ colspan="​3"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​th scope="​row"​ class="​navbox-group"​ style="​text-align:​ center;">​Châu tự trị cấp phó tỉnh:<​br/>​Ili</​th><​td class="​navbox-list navbox-even"​ style="​text-align:​left;​border-left-width:​2px;​border-left-style:​solid;​width:​100%;​padding:​0px"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​th scope="​row"​ class="​navbox-group"​ style="​text-align:​ center;">​Địa cấp thị</​th><​td class="​navbox-list navbox-odd"​ style="​text-align:​left;​border-left-width:​2px;​border-left-style:​solid;​width:​100%;​padding:​0px"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​th scope="​row"​ class="​navbox-group"​ style="​text-align:​ center;">​Địa khu</​th><​td class="​navbox-list navbox-even"​ style="​text-align:​left;​border-left-width:​2px;​border-left-style:​solid;​width:​100%;​padding:​0px"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​th scope="​row"​ class="​navbox-group"​ style="​text-align:​ center;">​Châu tự trị</​th><​td class="​navbox-list navbox-odd"​ style="​text-align:​left;​border-left-width:​2px;​border-left-style:​solid;​width:​100%;​padding:​0px"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​th scope="​row"​ class="​navbox-group"​ style="​text-align:​ center;">​Khu hành chính cấp huyện<​br/>​trực thuộc tỉnh</​th><​td class="​navbox-list navbox-even"​ style="​text-align:​left;​border-left-width:​2px;​border-left-style:​solid;​width:​100%;​padding:​0px"/></​tr><​tr style="​height:​2px"><​td colspan="​2"/></​tr><​tr><​td class="​navbox-abovebelow"​ colspan="​3"><​div>​
 +<​ul><​li><​sup>​1</​sup><​span class="​wrap">​ Tháp Thành và Altay là hai địa khu nằm dưới quyền quản lý của châu Ili. </​span></​li>​
 +<​li><​sup>​2</​sup><​span class="​wrap">​ Thạch Hà Tử, Aral, Tumxuk, Ngũ Gia Cừ, Bắc Đồn, Thiết Môn Quan, Song Hà, Kokdala, Côn Ngọc thực thi chế độ hợp nhất sư đoàn-thành phố, do Binh đoàn sản xuất và xây dựng Tân Cương trực tiếp quản lý. </​span></​li>​
 +<​li><​sup>​3</​sup><​span class="​wrap">​ Aksai Chin do Trung Quốc quản lý như một phần của Hotan, song Ấn Độ cũng tuyên bố chủ quyền. </​span></​li></​ul></​div></​td></​tr></​tbody></​table></​td></​tr></​tbody></​table><​!-- ​
 +NewPP limit report
 +Parsed by mw1241
 +Cached time: 20181016013753
 +Cache expiry: 1900800
 +Dynamic content: false
 +CPU time usage: 0.480 seconds
 +Real time usage: 0.563 seconds
 +Preprocessor visited node count: 3275/​1000000
 +Preprocessor generated node count: 0/1500000
 +Post&#​8208;​expand include size: 76364/​2097152 bytes
 +Template argument size: 3030/​2097152 bytes
 +Highest expansion depth: 23/40
 +Expensive parser function count: 1/500
 +Unstrip recursion depth: 0/20
 +Unstrip post&#​8208;​expand size: 1404/​5000000 bytes
 +Number of Wikibase entities loaded: 1/400
 +Lua time usage: 0.152/​10.000 seconds
 +Lua memory usage: 3.02 MB/50 MB
 +--><​!--
 +Transclusion expansion time report (%,​ms,​calls,​template)
 +100.00% ​ 445.096 ​     1 -total
 + ​74.80% ​ 332.936 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Th&​ocirc;​ng_tin_khu_d&​acirc;​n_c&#​432;​
 + ​57.79% ​ 257.228 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​H&#​7897;​p_th&​ocirc;​ng_tin
 + ​24.65% ​ 109.699 ​     6 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Navbox
 + ​15.55% ​  ​69.222 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​T&​acirc;​n_C&#​432;&#​417;​ng
 +  9.42%   ​41.937 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​B&#​7843;​n_&#​273;&#​7891;​_&#​273;&#​7883;​nh_v&#​7883;​
 +  6.75%   ​30.051 ​     2 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Th&​ocirc;​ng_tin_khu_d&​acirc;​n_c&#​432;/​metric
 +  6.32%   ​28.116 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Tham_kh&#​7843;​o
 +  6.05%   ​26.932 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Th&​ocirc;​ng_tin_khu_d&​acirc;​n_c&#​432;/​areadisp
 +  5.85%   ​26.019 ​     2 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Rnd
 +--><​!-- Saved in parser cache with key viwiki:​pcache:​idhash:​253657-0!canonical and timestamp 20181016013752 and revision id 40935909
 + ​--></​div><​noscript><​img src="​http://​vi.wikipedia.org/​wiki/​Special:​CentralAutoLogin/​start?​type=1x1"​ alt=""​ title=""​ width="​1"​ height="​1"​ style="​border:​ none; position: absolute;"/></​noscript></​div>​
 +
 +</​HTML>​
101-turfan-la-gi.txt · Last modified: 2018/11/07 17:14 (external edit)